گاز R22 یا کلرودیفلوئورومتان گازی است که در صنعت تبرید و تهویه مطبوع بهطور گسترده استفاده میشود. اگرچه این مبرد در مقایسه با برخی مواد شیمیایی صنعتی از نظر سمیت حاد در رده پایینتری قرار دارد، اما خطرات مشخص و واقعی دارد که نادیده گرفتن آنها میتواند پیامدهای جدی برای سلامت افراد و ایمنی تجهیزات بههمراه داشته باشد.
شناخت خطرات R22
R22 در دمای محیط یک گاز بیرنگ با بوی ضعیف اتری است. دانسیته بخار آن 3 برابر هواست، بهاین معنا که در صورت نشت، گاز در سطوح پایین و کف اتاق یا فضاهای بسته جمع میشود. این تجمع میتواند اکسیژن موجود را جابجا کند و در غلظتهای بالا خطر خفگی ایجاد کند. طبق برگه اطلاعات ایمنی این ماده، وقتی سطح اکسیژن در هوا به 12 تا 14 درصد برسد، علائم خفگی، از دست دادن هماهنگی و افزایش نبض بروز میکند.
در دماهای بالاتر از 250 درجه سانتیگراد، R22 تجزیه میشود و محصولات خطرناکی نظیر اسید هیدروکلریک (HCl)، اسید هیدروفلوئوریک (HF) و هالیدهای کربونیل تولید میکند.
این ترکیبات بهشدت خورنده هستند و میتوانند به دستگاههای تنفسی آسیب جدی بزنند. بنابراین هرگز نباید از شعله باز، سیگار یا دستگاههای جوشکاری در مجاورت R22 استفاده کرد.
تجهیزات حفاظت فردی
قبل از هر نوع کاری با سیلندرهای R22، پوشیدن تجهیزات حفاظت فردی مناسب الزامی است. در تماس مستقیم با مایع مبرد خطر یخزدگی پوست وجود دارد؛ بنابراین باید از دستکشهای عایق استفاده کرد. در شرایط پرخطر یا کار در فضاهای بسته، دستکشهای PVA، نئوپرن یا لاستیک بوتیل توصیه میشود. برای حفاظت چشم، در شرایط معمول عینک ایمنی کافی است، اما در صورت احتمال تماس مستقیم با مایع، باید از عینکهای گاگل شیمیایی استفاده کنید.
در مکانهایی که غلظت مبرد ممکن است از حد مجاز 1000 پی پی ام (TWA) بالاتر رود، استفاده از دستگاههای تنفس مستقل (SCBA) الزامی است. کفش ایمنی هنگام جابجایی سیلندرها الزامی است و لباس محافظ در شرایطی که احتمال پاشش مایع مبرد وجود دارد باید پوشیده شود.
ذخیرهسازی و نگهداری صحیح سیلندرها
سیلندرهای R22 باید در مکانی خنک، دارای تهویه مناسب و دور از تابش مستقیم آفتاب نگهداری شوند. دمای نگهداری نباید از 45 درجه سانتیگراد بالاتر برود، چون افزایش فشار در دماهای بالا میتواند خطرآفرین باشد. سیلندرها را هرگز در مجاورت منابع جرقه یا شعله باز نگه ندارید. هنگام جابجایی، همیشه کلاهک محافظ شیر را روی سیلندر ببندید و هرگز سیلندر را از شیر بالا نکشید. فرض کنید سیلندر همیشه حاوی گاز تحت فشار است، حتی اگر به نظر خالی برسد.
سیلندرهای مبرد را با هیچ مادهای دیگر ترکیب نکنید و هرگز دو نوع مبرد مختلف را در یک سیلندر ریکاوری نریزید. این ترکیب ممکن است مخلوطی با مشخصات فیزیکی و شیمیایی کاملاً غیرقابل پیشبینی ایجاد کند.
اقدامات اضطراری در صورت نشت یا تماس
در صورت نشت R22 در فضای بسته، منطقه را فوراً تخلیه کنید. پرسنل محافظتنشده نباید وارد منطقه آلوده شوند. اگر نشت بدون به خطر انداختن جان قابل توقف است، منابع جرقه را حذف کرده و شیر سیلندر را ببندید. سیلندر دارای نشتی را به فضای باز منتقل کنید.
در صورت تماس پوستی با مایع مبرد، ناحیه آسیبدیده را با مقادیر زیاد آب ولرم (حدود 40 درجه) بشویید و لباسهای آلوده را درنیاورید. یخزدگی باید توسط پزشک درمان شود. در صورت تماس با چشم، چشم را بهمدت حداقل 15 دقیقه با جریان ملایم آب ولرم بشویید و فوراً به متخصص مراجعه کنید. در صورت استنشاق بیش از حد، فرد را فوراً به هوای تازه منتقل کنید و در صورت قطع تنفس، تنفس مصنوعی انجام دهید. به پزشک یادآوری کنید که از آدرنالین (اپینفرین) استفاده نکند، زیرا R22 حساسیت قلبی ایجاد میکند و این دارو میتواند اختلالات ریتم قلبی را تشدید کند.
رهاسازی گاز و مسئولیت زیستمحیطی
تخلیه عمدی R22 در هوا از نظر قانونی در بیشتر کشورها ممنوع است. R22 یک HCFC است که اثر تخریبی بر لایه اوزون دارد. هر سیلندر R22 باید با دستگاه ریکاوری مناسب تخلیه شود و گاز بازیافتشده در سیلندرهای تایید شده ذخیره گردد. ظرفیت این سیلندرها باید حداکثر تا 80 درصد پر شود تا فضای کافی برای انبساط حرارتی وجود داشته باشد.
آتشسوزی و خطرات انفجار
R22 در دماهای معمول غیرقابل اشتعال است، اما وقتی با هوا و روغن در فشار بالا مخلوط شود، میتواند قابل احتراق گردد. در محیط آتشسوزی، سیلندرها باید با آب از فاصله ایمن خنک نگه داشته شوند. سیلندری که در معرض حرارت شدید قرار گرفته تا زمانی که کاملاً خنک نشده، نباید جابجا شود. در صورتی که مبرد در آتشسوزی درگیر شود، از تجهیزات تنفسی مستقل استفاده کنید.
کار با R22 در سطح حرفهای نیازمند آگاهی کامل از خطرات، تجهیزات ایمنی مناسب و رعایت دقیق پروتکلهای عملیاتی است. با توجه به اینکه R22 در مرحله فازآوت قرار دارد و جایگزینی آن با مبردهای کمGWPتر در حال انجام است، آشنایی با پروتکلهای ایمنی صحیح در هر مرحله از کار با این مبرد اهمیت مضاعفی دارد.
